«Το ταχυδρομείο έπρεπε πάντα να περάσει»
Α.Σαϊντ Εξιπερύ
Σκοτάδι, νοτιάς, και ασέληνη νύχτα. Είναι μια κατάσταση που προβληματίζει πάντα τους χειριστές ελικοπτέρων. Γιατί σημαίνει μειωμένη ορατότητα. Πόσο μάλλον όταν απογειώνεσαι από το κλυδωνιζόμενο κατάστρωμα ενός πολεμικού πλοίου, με περιορισμένη ισχύ, λόγω βάρους. Το μυαλό , η όραση και οι άλλες αισθήσεις είναι στη μέγιστη ένταση. Κάποιες αναταράξεις λόγω κυματισμού και στροβιλισμένου ανέμου ταρακουνούν το ελικόπτερο (Ε/Π) δημιουργώντας μια περίεργη και απόκοσμη κατάσταση, σε αυτή, την πρώτη φάση της απογείωσης την νύχτα. Σιγά σιγά το Ε/Π παίρνει ταχύτητα και ύψος φεύγοντας από την αριστερή πλευρά του πλοίου, αφήνοντας πίσω κάθε επαφή με το φως.
Τότε έρχεται το σκοτάδι να «καταπιεί» το Ε/Π. To νυχτοκάματο της αγωνίας ξεκινάει. Τίποτα άλλο δεν υπάρχει εκεί έξω εκτός από το ψυχρό σκοτάδι. Αυτή είναι η δεύτερη κρυάδα που «λούζει» το πλήρωμα. Όλες οι αισθήσεις παραμένουν στη μέγιστη επιφυλακή. Τα μάτια κολλάνε στο όργανο του τεχνικού ορίζοντα, και στο ραδιο-υψόμετρο. O χειριστής του radar, που κάθεται στο πίσω τμήμα του Ε/Π συνεχώς ενημερώνει το υπόλοιπο πλήρωμα για τον περιβάλλον χώρο, πλοία και στεριές. «Όργανα –όργανα –όργανα», επιμένουν πάντα οι εκπαιδευτές .Γιατί το μάτι και ο νους τείνουν να πιστέψουν αυτό που θέλει το κορμί. Αλίμονο, αν ο χειριστής ξεγελαστεί !. Η παραίσθηση, σαν σειρήνα ,γλυκά και ύπουλα, παραμονεύει. Μόνο τα όργανα λένε την αλήθεια, αυτά μόνο δείχνουν την πραγματική κατάσταση. Αυτό ακριβώς επιδιώκει η συχνή εκπαίδευση την νύχτα , και η τυποποίηση διαδικασιών μαζί με τον κατάλληλο εξοπλισμό. Αυτά είναι τα όπλα του αεροπόρου, απέναντι στην αφύσικη δουλειά που κάνει.
Το πλήρωμα του Ε/Π έχει τρομαχτικό φόρτο εργασίας και πολλούς περιορισμούς στο χώρο και τον χρόνο. Πρέπει να χρησιμοποιήσει στο μέγιστο τον εξοπλισμό του, την εμπειρία του , το ανάγλυφο του εδάφους για να φέρει σε επιτυχία την αποστολή του. Πρέπει να βρει τα πλοία της αντίπαλης ομάδος και να τα αναφέρει στο δικό του. Είναι ο κυνηγός της νύχτας, που ψάχνει τον αντίπαλο σε άξενο περιβάλλον. Γνωρίζει καλά ότι μια πληροφορία αξίζει όσο ένας στρατός. Αλλά έχει κι ένα ακόμη αντίπαλο. Το σκοτάδι , που παραμονεύει αμείλικτο. Μια λεπτή φέτα του φεγγαριού , λίγος αχνός ορίζοντας, λίγο αστρικό φως κάποια φώτα στην ακτογραμμή, γίνονται μεγάλοι σύμμαχοι για το Ε/Π , τούτη την ώρα , περασμένα μεσάνυχτα.
Πουθενά όμως απόψε. Στάθηκε άτυχο. Μόνο κατασκότεινος ουρανός και παγωμένη θάλασσα λίγα μέτρα από κάτω. Νησιώτικοι ορεινοί όγκοι κατάμαυροι γύρω γύρω που ελλοχεύουν κινδύνους . Πιθανόν και ψιλοβρόχι που δυσκολεύει την κατάσταση της ορατότητας. Ίσως και άνεμο που σε σπρώχνει ύπουλα κι αυτός εκτός πορείας και σε ανησυχεί πάντα μη τυχόν σε κολλήσει σε κάποιο βουνό. Ανοδικά και καθοδικά ρεύματα αέρα κοντά στις στεριές. Ταυτόχρονα υπάρχουν επικοινωνίες με διαφόρους σταθμούς. Αξιολόγηση των επιχειρησιακών πληροφοριών. Αποφάσεις που πρέπει να παρθούν. Στροφές και κινήσεις που πρέπει να γίνουν με προσοχή, με το ύψος πτήσεως συχνά να πρέπει να είναι μικρό. Το Radar του Ε/Π είναι το «μάτι του». Όμως κι αυτό πολύ κοντά σε στεριές δεν μπορεί να δουλέψει αποτελεσματικά. Όλα αυτά ταυτόχρονα με χαμηλή ορατότητα , και την μόνιμη μάχη εναντίων των αισθήσεων και της κούρασης μυαλού και κορμιού. Η νυκτερινή πτήση είναι μια μόνιμη κατάσταση εσωτερικού συναγερμού, με το μυαλό να δουλεύει σε πολύ απαιτητικό ρυθμό .Πρέπει και να επιτύχει η αποστολή και να τηρηθούν οι κανόνες ασφαλούς πτήσεως. Είναι συχνά δυσδιάκριτο το όριο μεταξύ, εμπειρίας ,καθήκοντος και απόφασης που πρέπει να παρθεί. Μια λάθος εκτίμηση, ή μια υπερεκτίμηση έχει πολλαπλές συνέπειες. Η συχνή επαφή με την νυκτερινή πτήση είναι ζωτικής σημασίας για όλα αυτά.
Και η διαδικασία της επιστροφής στο πλοίο είναι πάντα μια δοκιμασία. Αυτό το μικρό φωτάκι κάπου στο βάθος του πελάγους είναι το πλοίο σου, το σπίτι που σε περιμένει. Σιγά σιγά πλησιάζεις και προσπαθείς να συγχρονίσεις την ταχύτητα και την κάθοδο του Ε/Π με την κίνηση του πλοίου. Η προσγείωση αεροπλάνων και ελικοπτέρων σε καταστρώματα πολεμικών πλοίων την νύχτα θεωρούνται από τα πιο δύσκολα πράγματα στον κόσμο. Το πλήρωμα είναι κουρασμένο, το κατάστρωμα μπορεί να κουνάει από τον κυματισμό ή να βρέχει ή να έχει πολύ δυνατό άνεμο ,με τα μάτια την νύχτα να παίζουν παιχνίδια και τις ανοχές να είναι ελάχιστες. Όμως εναλλακτική λύση εδώ δεν υπάρχει. Πρέπει να προσγειωθείς. Δεν υπάρχει καμία άλλη επιλογή στη μέση της απεραντοσύνης. Όμως κάποιοι είναι γραφτό να μην επιστρέψουν από την αποστολή τους. Είτε ο ανθρώπινος παράγοντας είτε μηχανική βλάβη, δυστυχώς η στατιστική είναι αμείλικτη. Αυτή είναι μια μικρή εικόνα, της άγνωστης μάχης που δίνουν εδώ και πολλά χρόνια τα ελικόπτερα του πολεμικού ναυτικού, την νύχτα στο Αιγαίο πέλαγος και σε άλλες θάλασσες.
Όμως ο άνθρωπος , δεν είναι γεννημένος για να πετάει. Διότι τα αισθητήρια όργανα του ανθρώπου κατά 80/100, είναι για την ημέρα. Η νυχτερινή πτήση είναι δύσκολη υπόθεση για τον ανθρώπινο εγκέφαλο. Ούτε μαθαίνεται , ούτε συνηθίζεται. Είναι μια κατάσταση μόνιμης αγωνίας για τον πιλότο που μπορεί να εξελιχθεί πολύ άσχημα, αν κάτι πάει στραβά. ( βλέπε ατυχήματα ΕΚΑΒ). Μόνο συχνή νυκτερινή εκπαίδευση σε συνδυασμό με την τεχνολογία, εξασφαλίζει την επιβίωση του ανθρώπου στο αέρινο νυχτερινό περιβάλλον. Ο πιλότος δεν είναι κάποιος υπεράνθρωπος. Έχει όρια, χειριστικά και σωματικά , τα οποία δεν πρέπει ποτέ να ξεπερνάει. Οι κιρκάδιοι ρυθμοί του ανθρώπου μετά τα μεσάνυχτα είναι στο πιο κρίσιμο σημείο και αυτό μεταφράζεται σε κόπωση, μυαλού και κορμιού.
Όμως δεν εξαρτώνται τα πάντα από αυτόν .Μια ξαφνική επιδείνωση της ορατότητας, μια βλάβη ακόμη και μικρή, μια σωματική ενόχληση, ξαφνικές αναταράξεις από ανέμους, δημιουργούν στρεσογόνο περιβάλλον και νέα δεδομένα. H πτήση είναι μια δυναμική εξελισσόμενη κατάσταση. Βέβαια τα πληρώματα εκπαιδεύονται για τέτοιες καταστάσεις αλλά καμία εκπαίδευση δεν μπορεί να βιωθεί στο επίπεδο της πραγματικότητας.
Είναι όμως χρέος και των επικεφαλών σε κάθε επιτελείο , να αφουγκράζονται τις ανησυχίες , τις αδυναμίες, και να προτείνουν λύσεις. Να είναι «on line» με την πραγματικότητα. Τις παλιές καλές εποχές τα Ε/Π ήταν πιο καινούργια και οι ώρες πτήσεως πολλαπλάσιες . Τώρα όμως που ήρθαν τα πάνω – κάτω, με την οικονομική κρίση, οι διατιθέμενες ώρες πτήσης έχουν πολύ περιοριστεί. Σαφώς και η επαφή με την νυκτερινή πτήση. Θα πρέπει να δρομολογηθούν εναλλακτικές λύσεις που θα αντιμετωπίζουν τους περιορισμούς αυτούς. Όπως τοποθέτηση συστημάτων που θα βοηθούν τα πληρώματα στην νυχτερινή πτήση, και σωστό προγραμματισμό των νυχτερινών πτήσεων. Δεν πρέπει ποτέ να ξεχάσουμε ότι το ηρωικό πλήρωμα του Ε/Π, ΠΝ 21, με τι δύσκολες συνθήκες σηκώθηκε κι έκανε τέσσερις, φορές , πεισματικά τον γύρο της δυτικής Ιμιας. Αν ήταν πιο εξοπλισμένο με συστήματα νυχτερινής παρατήρησης ίσως να μην είχε συντριβεί. Ίσως και στο δυστύχημα που θρηνούμε αυτές τις ημέρες, να έπαιξε ρόλο η έλλειψη ανάλογου εξοπλισμού. Μέσα σε όλα αυτά μπαίνει και η υψηλή αίσθηση του καθήκοντος των στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων. Γιατί…«Το ταχυδρομείο έπρεπε πάντα να περάσει».
Η οικονομική κρίση θα συνεχίσει να έχει συνέπειες και να προκαλεί πόνο και ατυχήματα. Οι Ένοπλες Δυνάμεις που είναι το πιο υγιές κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας, λόγω του ήθους που τις διακατέχει, θα συνεχίσουν να εξαντλούν κάθε δυνατότητα να εκτελούν τις αποστολές τους. Με υπερβάσεις πολλές φορές. Όμως οι ηθικοί αυτουργοί των δυστυχημάτων, που σκοτώνουν τα παιδιά της Ελλάδος, είναι αυτοί που έφεραν την χώρα σε αυτή την ελεεινή κατάσταση, από την έλλειψη ήθους.
Η νυκτερινή πτήση παραμένει μια πολύ απαιτητική πρόκληση. Το σκοτάδι εκεί έξω στο Αιγαίο περιμένει, ύπουλο και αμείλικτο. Η σειρήνα, της παραίσθησης το ίδιο. Μόνο η τεχνολογία και η εκπαίδευση θα τα νικήσουν .Κανένας Άγιος δεν μπορεί να βοηθήσει τον αεροπόρο αν δεν είναι επαρκώς εκπαιδευμένος και τεχνολογικά εξοπλισμένος. Κανένας άλλος δεν θα καταλάβει την αγωνία του και την μοναξιά του στο σκοτάδι . Κανένας δεν θα τον δικαιώσει για την υπέρβαση του ή την θυσία του. Κανένας παράδεισος δεν τον περιμένει, αν συμβεί το κακό. Δεν έχει την πολυτέλεια του εφησυχασμού μέχρι να κρεμάσει την κάσκα του.
«εκτός από την μάνα σου κανείς δεν σε θυμάται, σε τούτο το τρομαχτικό ταξίδι του χαμού»
Νίκος Καββαδίας
ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΔΑΜΙΑΝΑΚΟΣ
Πρώην χειριστής ελικοπτέρων
Του Πολεμικού Ναυτικού.
E- mail: pilotdamian@yahoo.com
