Σοκ και δέος για την ελιά Χαλκιδικής – Τι μέλλει γενέσθαι για την Καλαμών;

Μια ιδιαίτερα ανησυχητική αντίφαση καταγράφεται φέτος στην ελληνική ύπαιθρο: την ώρα που δύο από τις βασικότερες εισροές της γεωργικής παραγωγής, τα καύσιμα και τα λιπάσματα, έχουν ακριβύνει σημαντικά, η τιμή που εισπράττει ο παραγωγός για ένα από τα εξαγώγιμα αγροτικά προϊόντα της χώρας, την πράσινη ελιά Χαλκιδικής, έχει υποχωρήσει θεαματικά.

Και αυτή η εικόνα δεν αφορά μόνο τη Βόρεια Ελλάδα.

Για τη Λακωνία, όπου σε λίγες εβδομάδες θα αρχίσει η συγκομιδή της επιτραπέζιας ελιάς Καλαμών, όσα συμβαίνουν σήμερα στη Χαλκιδική αποτελούν ένα πρώτο σοβαρό καμπανάκι για το πώς μπορεί να κινηθεί η αγορά.

Όχι επειδή οι δύο ποικιλίες έχουν την ίδια εμπορική πραγματικότητα. Δεν την έχουν. Αλλά επειδή ο παραγωγός της Καλαμών θα μπει στη συγκομιδή έχοντας πληρώσει το ίδιο ακριβό πετρέλαιο, τα ίδια ακριβότερα λιπάσματα και τα ίδια αυξημένα καλλιεργητικά έξοδα.

Και το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι ένα:

Θα αναγνωριστεί αυτό το κόστος στην τιμή της νέας Καλαμών ή, όπως συμβαίνει φέτος στη Χαλκιδική, θα κληθεί τελικά ο παραγωγός να απορροφήσει μόνος του τη διαφορά;

Οι αριθμοί της τριετίας είναι αποκαλυπτικοί

Η APELA συνέκρινε την εικόνα των ετών 2024, 2025 και 2026 σε πετρέλαιο, λιπάσματα και τιμές παραγωγού της ελιάς Χαλκιδικής.

Οι πανελλαδικές μέσες λιανικές τιμές diesel του Παρατηρητηρίου Τιμών Καυσίμων του Υπουργείου Ανάπτυξης ήταν 1,525 ευρώ το λίτρο στις 27 Σεπτεμβρίου 2024 και 1,544 ευρώ στις 26 Σεπτεμβρίου 2025. Τον Σεπτέμβριο του 2026 η μέση τιμή κινήθηκε ήδη γύρω από τα 2,23 ευρώ το λίτρο. Πρόκειται για τιμή αντλίας και όχι για το τελικό καθαρό κόστος κάθε αγρότη μετά από τυχόν επιστροφές ΕΦΚ, όμως αποτυπώνει το μέγεθος της ενεργειακής επιβάρυνσης που αντιμετωπίζει σήμερα η παραγωγή.

Ακόμη καθαρότερη είναι η εικόνα από τους επίσημους δείκτες της ΕΛΣΤΑΤ. Τον Ιούλιο του 2024 ο δείκτης «Ενέργεια και λιπαντικά» βρισκόταν στις 140,1 μονάδες και ο δείκτης λιπασμάτων στις 150,7. Το 2025 η ενέργεια είχε υποχωρήσει στις 132,1 μονάδες και τα λιπάσματα περίπου στις 148,4. Φέτος όμως η εικόνα αντιστράφηκε πλήρως: η ενέργεια ανέβηκε στις 148,5 μονάδες και τα λιπάσματα στις 165,2, καταγράφοντας σε ετήσια βάση αυξήσεις 12,4% και 11,3% αντίστοιχα.

Πέρυσι χαμηλότερες εισροές και ελιά 1,80 ευρώ – Φέτος ακριβότερες εισροές και ελιά 1,20

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση.

Το 2024 η τιμή παραγωγού για τη χοντρή πράσινη ελιά Χαλκιδικής, έως 110 τεμάχια στο κιλό, είχε ανοίξει στα 1,50 ευρώ.

Το 2025, σε μία χρονιά κατά την οποία οι δείκτες ενέργειας και λιπασμάτων ήταν χαμηλότεροι από το 2024, η αγορά ξεκίνησε στα 1,70 ευρώ και πολύ γρήγορα εμφανίστηκαν τιμοκατάλογοι στα 1,80 ευρώ το κιλό για τα 110 τεμάχια.

Φέτος, με το πετρέλαιο και τα λιπάσματα σημαντικά ακριβότερα, οι πρώτοι τιμοκατάλογοι άνοιξαν μόλις στα 1,10 ευρώ το κιλό. Στη συνέχεια εμφανίστηκαν τιμές έως 1,20 ευρώ, αλλά ακόμη και έτσι η διαφορά από τα περσινά 1,80 ευρώ παραμένει τεράστια.

Μιλάμε για μείωση περίπου 33% εάν συγκρίνουμε τα 1,80 ευρώ του 2025 με τα 1,20 ευρώ σήμερα. Αν γίνει η σύγκριση με την πρώτη φετινή τιμή των 1,10 ευρώ, η πτώση πλησιάζει το 39%.

Και αυτή είναι η τιμή της καλύτερης, χοντρής κατηγορίας.

Σύμφωνα με το τελευταίο ρεπορτάζ του ΑγροΤύπου, όταν συνυπολογιστούν οι διαφορετικές κατηγορίες μεγέθους, η μέση τιμή που καταλήγει σήμερα στον παραγωγό της Χαλκιδικής υπολογίζεται περίπου στα 0,90 – 0,95 ευρώ το κιλό.

Ένα κιλό ελιάς αγοράζει πλέον ούτε μισό λίτρο diesel

Ένας απλός υπολογισμός δείχνει ακόμη πιο παραστατικά τι έχει συμβεί.

Το 2024, ένα κιλό χοντρής Χαλκιδικής στα 1,50 ευρώ αντιστοιχούσε περίπου στην αξία 0,98 λίτρων diesel.

Το 2025, με την ελιά στα 1,80 ευρώ και το diesel περίπου στο 1,54 ευρώ, αντιστοιχούσε σε περίπου 1,17 λίτρα.

Φέτος, με την ελιά στα 1,20 ευρώ και το diesel πάνω από 2,20 ευρώ, η αξία ενός κιλού χοντρής ελιάς αντιστοιχεί μόλις σε περίπου 0,54 λίτρα diesel.

Με άλλα λόγια, μέσα σε έναν χρόνο η αγοραστική δύναμη της ελιάς απέναντι σε μία από τις βασικότερες εισροές του αγρότη έχει μειωθεί πάνω από το μισό.

Γιατί όμως πέφτει τόσο η ελιά Χαλκιδικής;

Η μεταποίηση δίνει τη δική της εξήγηση.

Ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταποιητών – Τυποποιητών – Εξαγωγέων Επιτραπέζιων Ελιών, Κώστας Ζούκας, ανέφερε στον ΑγροΤύπο ότι περίπου το 40% της περσινής παραγωγής εξακολουθεί να παραμένει απούλητο, δημιουργώντας υψηλά αποθέματα στις επιχειρήσεις. Παράλληλα, επικαλέστηκε την αυξημένη παραγωγή σε ανταγωνίστριες χώρες όπως η Ισπανία, η Αίγυπτος και το Μαρόκο, αλλά και προβλήματα στη διεθνή ζήτηση και στις εξαγωγές λόγω πληθωρισμού και γεωπολιτικών αναταράξεων.

Από την άλλη πλευρά, οι παραγωγοί περιγράφουν μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα στο χωράφι.

Σύμφωνα με δηλώσεις παραγωγών και συνεταιριστικών εκπροσώπων που κατέγραψε η ΕΡΤ, η φετινή παραγωγή στη Χαλκιδική είναι σε αρκετές περιπτώσεις μειωμένη έως και 50%, ενώ οι ίδιοι υπολογίζουν το κόστος καλλιέργειας περίπου στο 1 έως 1,10 ευρώ το κιλό. Με αυτά τα δεδομένα υποστηρίζουν ότι οι σημερινές τιμές αφήνουν ελάχιστο ή και καθόλου πραγματικό περιθώριο στον παραγωγό.

Αντίστοιχα, συνεταιριστικοί εκπρόσωποι μιλούν για αύξηση του συνολικού κόστους παραγωγής ακόμη και άνω του 30% στις δικές τους εκμεταλλεύσεις, την ώρα που η εμπορική αξία του προϊόντος μειώνεται δραστικά.

Τη «νύφη» του κόστους την πληρώνει τελικά το χωράφι

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα.

Το γεγονός ότι αυξάνεται το κόστος παραγωγής δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυξάνεται και η τιμή του αγροτικού προϊόντος.

Η διεθνής ζήτηση, τα αποθέματα, ο ανταγωνισμός από τρίτες χώρες, η εμπορική πολιτική των επιχειρήσεων και το ύψος της νέας παραγωγής μπορούν να πιέσουν την τιμή προς τα κάτω ακόμη και όταν ο παραγωγός πληρώνει πολύ περισσότερα για να καλλιεργήσει.

Όμως υπάρχει μία κρίσιμη διαφορά: ο παραγωγός βρίσκεται στο σημείο της αλυσίδας που έχει τη μικρότερη δυνατότητα να μετακυλίσει το κόστος του.

Δεν μπορεί να αυξήσει μόνος του την τιμή του πετρελαίου που αγοράζει. Δεν ορίζει την τιμή του λιπάσματος. Δεν ορίζει το κόστος του εργατικού χεριού. Και, όπως φαίνεται στη Χαλκιδική, δεν είναι απαραίτητα εκείνος που καθορίζει ούτε την τελική τιμή με την οποία θα διαθέσει τη σοδειά του.

Έτσι, όταν η αγορά δεν καλύπτει τις αυξήσεις των εισροών, ο λογαριασμός καταλήγει σε μεγάλο βαθμό στο χωράφι.

Και τώρα η Καλαμών – Τι μέλλει γενέσθαι στη Λακωνία;

Εδώ το θέμα αποκτά άμεσο Λακωνικό ενδιαφέρον.

Η συγκομιδή της Καλαμών ακολουθεί αργότερα, κατά κανόνα προς τις αρχές Νοεμβρίου. Η νέα εμπορική περίοδος επομένως δεν έχει ακόμη δώσει τις πρώτες ασφαλείς τιμές παραγωγού.

Μέχρι σήμερα, η εικόνα της Καλαμών δεν είναι ίδια με αυτή της Χαλκιδικής. Στη Λακωνία οι τιμές για περσινά αποθέματα συμβατικής Καλαμών είχαν κινηθεί το καλοκαίρι περίπου στα 2,20–2,30 ευρώ το κιλό, ενώ υψηλότερα επίπεδα αναφέρονταν για τις βιολογικές. Αυτό όμως αφορά παλιό προϊόν και δεν αποτελεί εγγύηση για την τιμή που θα πάρει η νέα σοδειά.

Επιπλέον, οι πρώτες εκτιμήσεις για τη φετινή παραγωγή Καλαμών δεν είναι ομοιόμορφες. Υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις από περιοχή σε περιοχή τόσο στη Λακωνία όσο και στις υπόλοιπες βασικές ζώνες παραγωγής.

Γι’ αυτό και θα ήταν πρόωρο να ειπωθεί σήμερα ότι η Καλαμών «θα ακολουθήσει» υποχρεωτικά την πορεία της Χαλκιδικής.

Όμως η ελιά Χαλκιδικής δείχνει κάτι που οι παραγωγοί της Λακωνίας δεν μπορούν να αγνοήσουν:

το υψηλό κόστος παραγωγής από μόνο του δεν προστατεύει την τιμή του προϊόντος.

Το υψηλό κόστος παραγωγής από μόνο του δεν προστατεύει την τιμή του προϊόντος.

Εάν εμφανιστούν υψηλά αποθέματα, αυξημένη προσφορά, αδύναμη εξαγωγική ζήτηση ή προσπάθεια της αγοράς να ξεκινήσει χαμηλά τους πρώτους τιμοκαταλόγους, η πίεση μπορεί να μεταφερθεί και στην Καλαμών.

Από την άλλη, εάν τα διαθέσιμα αποθέματα είναι περιορισμένα, η διεθνής ζήτηση παραμείνει ισχυρή και η νέα παραγωγή δεν αποδειχθεί υπερβολικά μεγάλη, η Καλαμών μπορεί να ακολουθήσει διαφορετική πορεία.

Γι’ αυτό οι πρώτοι τιμοκατάλογοι της Καλαμών 2026/27 θα έχουν φέτος μεγαλύτερη σημασία από ποτέ για τη Λακωνία.

Δεν θα δείξουν μόνο πόσο αποτιμά η αγορά την ελιά.

Θα δείξουν αν, σε μια χρονιά που ο παραγωγός μπήκε στο χωράφι με πετρέλαιο πάνω από τα 2 ευρώ και ακριβότερα λιπάσματα, θα υπάρξει χώρος για βιώσιμο αγροτικό εισόδημα ή αν, για ακόμη μία φορά, τη «νύφη» του αυξημένου κόστους θα κληθεί να την πληρώσει εκείνος που παράγει.

Το άρθρο έχει δημιουργηθεί από Τεχνητή Νοημοσύνη ΑΙ της APELA