Στην προηγούμενη δημοτική περίοδο, το υπουργείο Εσωτερικών επιστράτευσε το πρόσχημα της «κυβερνησιμότητας» (νόμοι Θεοδωρικάκου) για να μεταφέρει νύχτα τις κρίσιμες αρμοδιότητες από τα Δημοτικά Συμβούλια στις ελεγχόμενες Οικονομικές Επιτροπές. Παρά την ιστορική απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) που έκρινε τις μεθοδεύσεις αυτές αντισυνταγματικές, η κεντρική εξουσία επέστρεψε με μια νομοθετική εκδικητικότητα που δεν έχει προηγούμενο, επιχειρώντας ουσιαστικά να «διορίσει» τους εκλεκτούς της.
Με μηχανισμούς όπως το ενιαίο ψηφοδέλτιο και η «διπλή ψήφος», το εκλογικό σύστημα παραμορφώνεται τεχνητά για να επιβληθούν κομματικά ελεγχόμενα ψηφοδέλτια-μαμούθ. Εξαφανίζοντας τις προγραμματικές συγκλίσεις της δεύτερης Κυριακής, κομματικοποιούν την αυτοδιοίκηση με την οριστική κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών. Η λαϊκή εντολή υποκλέπτεται στο παραβάν, καθώς ο πρώτος συνδυασμός, ακόμα και με μειοψηφικά ποσοστά, παίρνει ως «δώρο» τα 3/5 των εδρών. Το «κερασάκι» στην αποδόμηση έρχεται με την ηλεκτρονική ψηφοφορία για την εκλογή των υποψηφίων δημάρχων, η οποία αντικαθιστά το δημοκρατικό διάλογο και την αντιπαράθεση με την αποστειρωμένη λήψη αποφάσεις εξ αποστάσεως, διευκολύνοντας τον έλεγχο από τα κομματικά γραφεία.
Κανονισμός: «Μη τους δημάρχους τάραττε»
Το έργο ολοκληρώθηκε με τον νέο Πρότυπο Κανονισμό Λειτουργίας (ΥΑ 2804/2025, ΦΕΚ Β’ 109/21-01-2025), ο οποίος στερείται κάθε δημοκρατικής νομιμότητας και ηθικής βάσης, στηριζόμενος στους εξής άξονες:
1. Το «Σιδηρούν Παραπέτασμα» των Συνεδριάσεων
Ο Κανονισμός μετατρέπει το Δημοτικό Συμβούλιο σε ένα αποστειρωμένο γραφειοκρατικό διεκπεραιωτήριο. Μέσω του άρθρου 4 («Σύγκληση και Ημερήσια Διάταξη»), θέτει έναν πρωτοφανή ετήσιο περιορισμό: η μείζων μειοψηφία δικαιούται να εισάγει υποχρεωτικά μόλις τρία (3) θέματα το χρόνο στην τακτική ημερήσια διάταξη, ενώ οι λοιπές παρατάξεις μόνο ένα (1). Από τη στιγμή που μια παράταξη εξαντλήσει αυτή την ελάχιστη ετήσια «ποσόστωση», η δυνατότητά της να φέρει προτάσεις προς ψήφιση εκμηδενίζεται, αφήνοντας την ατζέντα των αποφάσεων αποκλειστικά στα χέρια της δημοτικής αρχής.
1β. Η Ηγεμονία του/της Προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου
Η αυτονόμηση της αντιπολίτευσης προσκρούει άμεσα στον ενισχυμένο, σχεδόν ηγεμονικό ρόλο του/της Προέδρου, ο οποίος λειτουργεί ως το απόλυτο πολιτικό «φίλτρο» της δημοτικής αρχής μέσα στην αίθουσα.
- Το μονοπώλιο της Ημερήσιας Διάταξης: Με εξαίρεση τα ελάχιστα θεσμοθετημένα ετήσια θέματα, ο/η Πρόεδρος έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα να καταρτίζει την ατζέντα, έχοντας τη νομική ευχέρεια να πετάει στις καλένδες οποιοδήποτε κρίσιμο αίτημα της μειοψηφίας.
- Η πειθαρχική εξουσία ως εργαλείο φίμωσης: Βάσει του άρθρου 7 για τη «Διεύθυνση της συζήτησης», ο/η Πρόεδρος εξοπλίζεται με την εξουσία να αφαιρεί αυθαίρετα τον λόγο ή να κλείνει το μικρόφωνο των συμβούλων της αντιπολίτευσης, επικαλούμενος τους ασφυκτικά σύντομους χρόνους ομιλίας (2-3 λεπτά).
- Η στρατηγική της υποβάθμισης: Ο/Η Πρόεδρος ρυθμίζει τη σειρά των ομιλητών και τη ροή της συζήτησης με τέτοιο τρόπο, ώστε να αποδυναμώνει τα επιχειρήματα της μειοψηφίας, μετατρέποντας μια δημόσια συνεδρίαση ελέγχου σε έναν μονόλογο της συμπολίτευσης.
2. Η Θεσμοθετημένη Φίμωση του Διαλόγου
Η ζωντανή πολιτική αντιπαράθεση και ο έλεγχος της καθημερινότητας δέχονται καίριο πλήγμα.
- Κατάργηση προφορικών ερωτήσεων (Άρθρο 6): Οι αυθόρμητες προφορικές ερωτήσεις για τα τρέχοντα προβλήματα των πολιτών στην έναρξη των τακτικών συνεδριάσεων ουσιαστικά απαγορεύονται. Όλα πρέπει να κατατίθενται εγγράφως ημέρες πριν, με τη διοίκηση να διατηρεί το δικαίωμα να απαντήσει γραπτά εντός 30 ημερών, αποστειρώνοντας τον διάλογο.
- Το «φίλτρο» στα Ψηφίσματα: Κάθε ψήφισμα ή θέμα εκτός ημερήσιας διάταξης (προ ημερησίας) τελεί υπό την έγκριση του Προέδρου και απαιτεί την απόλυτη πλειοψηφία του σώματος. Έτσι, η πλειοψηφία μπορεί να «πετάξει εκτός» οποιοδήποτε ενοχλητικό ζήτημα προτού καν αναγνωστεί.
- Η «ακρωτηριασμένη» Λογοδοσία (Άρθρο 5Α): Η Ειδική Συνεδρίαση Λογοδοσίας, η οποία με πρόσφατες εγκυκλίους αραιώθηκε χρονικά και πραγματοποιείται κάθε τέσσερις (4) μήνες (δηλαδή μόλις 3 φορές το έτος), λειτουργεί ως βαλβίδα αποσυμπίεσης. Ορίζεται ρητά ότι σε αυτήν απαγορεύεται η λήψη οποιασδήποτε απόφασης ή η διεξαγωγή ψηφοφορίας. Η αντιπολίτευση μπορεί να κρίνει, αλλά δεν μπορεί να παράγει έννομο αποτέλεσμα. Ο θεσμός δεν προστατεύεται· ευνουχίζεται.
3. Η Καθεστωτική Λειτουργία της Δημοτικής Επιτροπής
Το Δημοτικό Συμβούλιο υποβαθμίζεται θεσμικά καθώς το κέντρο βάρους της διοίκησης έχει μετατοπιστεί στη Δημοτική Επιτροπή (ν. 5056/2023), η οποία συγκεντρώνει τις κρίσιμες αποφάσεις (έργα, προϋπολογισμοί, απευθείας αναθέσεις) και εξασφαλίζει τεχνητή πλειοψηφία 3/5 στην παράταξη του Δημάρχου, ανεξάρτητα από τα ποσοστά του στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Η εξέλιξη αυτή μετατρέπει την Τοπική Αυτοδιοίκηση από πεδίο σύνθεσης σε ένα αυταρχικό διευθυντήριο ελεγχόμενων μηχανισμών, περιορίζοντας τον ρόλο της αντιπολίτευσης. Η δημοκρατική νομιμότητα, όμως, δεν εξαντλείται στους κομματικούς συσχετισμούς.
«Όταν αφαιρείς τις θεσμικές βαλβίδες αποσυμπίεσης μέσα στο Δημαρχείο, η κοινωνική ανάγκη για έλεγχο θα βρει διέξοδο έξω από αυτό – στις γειτονιές, στις συνελεύσεις των κατοίκων, στους συλλόγους και στα κινήματα σε κάθε γωνιά του Δήμου.»
