«Πού είναι όλη η σοφία που χάσαμε μέσα στη γνώση; Πού είναι όλη η γνώση που χάσαμε μέσα στην πληροφόρηση»;
T.S. Eliot, 1888-1965, Βρετανός ποιητής, Νόμπελ 1948
1ος σταθμός: 2000. Το πλέον κομβικό – μεταβατικό σημείο στην ιστορία της σύγχρονης ανθρωπότητας. Η σηματοδότηση του τέλους μα και της αρχής. Πλείστες, ογκώδεις, τρισδιάστατες αλλά και δυσνόητες αλλαγές αρχίζουν ν’ αποκαλύπτουν το διστακτικό -αρχικά- πρόσωπό τους, στοχεύοντας με ύπουλο τρόπο στην απόλυτη επικυριαρχία της ανθρώπινης βούλησης. Κύριο μέσο για την επίτευξη αυτού; Το διαδίκτυο! Το επιχείρημα δε, που οι «χειριστές» των αλλαγών αυτών προβάλλουν προς τούτο, δεν είναι άλλο από την αναγκαιότητα εξέλιξης της ανέκαθεν «προβατοειδούς» κοινωνίας. Και ναι λοιπόν! 2000! Έξαρση τεχνολογικών επιτευγμάτων κι επινοήσεων παγκόσμιου βεληνεκούς. Η ταχύτητα των γεγονότων σε σοκάρει. Και μπορεί το τέλος της υλικής και φυσικής υπόστασης του κόσμου να μην επήλθε, ωστόσο ουδείς γλίτωσε από την εισβολή – εγκαθίδρυση της φρενήρους μαζοποίησης, του άκρατου καταναλωτισμού, της ανηλεούς παγκοσμιοποίησης and last but not least… της ολοσχερούς ατομικής και συλλογικής αλλοτρίωσης.
2ος σταθμός: 2010. Βομβαρδισμός πληροφόρησης. Τσουνάμι νέων πανανθρώπινων προτύπων. Επιβολή σύγχρονων κοινωνικών status. Εγκεφαλική πλύση και στύψιμο στους 90 βαθμούς. Ενέσιμες δόσεις ενημέρωσης και «στρατευμένης γνώσης» νιώθεις να τρυπούν τα εγκεφαλικά σου κύτταρα. Η επιρροή των «κανόνων» του star system, προβαλλόμενου ως «ιν» και σύγχρονου τρόπου ζωής, παρατηρείται διάχυτη στη συμπεριφορά ακόμα και των δωδεκάχρονων παιδιών, που δεν ξεκολλούν από το ίντερνετ, καταβάλλοντας ταυτόχρονα λυσσαλέες προσπάθειες για υπερκέραση της πραγματικής – παιδικής ηλικίας τους. Κι εσύ, ως ενήλικας, τώρα πια ακολουθείς πιστά κι απαρέγκλιτα την τροχιά που το «σύστημα» σού επέβαλε πριν από κάποια χρόνια, ενώ ταυτόχρονα τρέμεις στην ιδέα μην τυχόν παρεκκλίνεις από τον προσανατολισμό σου. Σου; Όχι, δε θα το ‘λεγα.
Αλήθεια, ξέρεις ποιος είναι ο προσανατολισμός σου; Οι ράγες της εξέλιξης πάνω στις οποίες κινείσαι μηχανικά και σχεδόν ρομποτικά, σε ωθούν μεν στο αύριο, το άγνωστο κατά τ’ άλλα αύριο με τα τεχνηέντως «πλασαρισμένα» πλεονεκτήματά του, σου στερούν όμως το πιο σημαντικό: Την αυθεντικότητα του εαυτού σου! Την ταυτότητά σου! Το δικό σου -πάλαι ποτέ- μοναδικό κι ανεξίτηλο στίγμα, που τώρα πια έχει προσομοιωθεί μ’ εκείνο των άλλων, των πολλών, των διαφόρων, των απλών περαστικών, διότι είναι κι αυτοί συνεπιβάτες στο ίδιο τρένο με σένα, διότι ακολουθούν κι αυτοί πιστά την ίδια άγνωστη κατεύθυνση, που ο κοινωνικός ιστός του σήμερα τόσο υποχθόνια σου επιβάλλει.
3ος και τερματικός σταθμός: 2016… Είκοσι χρόνια σχεδόν μετά, η ανθρωπότητα ευρισκόμενη στο αποκορύφωμα της τεχνολογικής ανάπτυξης, λειτουργεί υπό το δικτατορικό καθεστώς μιας παγκόσμιας διαδικτυακής χειραγώγησης. Η σχεδόν αυτοματοποιημένη ζωή των ανθρώπων εξαρτάται ολοσχερώς από το ίντερνετ! Αλήθεια… πόσες μέρες μπορείς, μπορώ, μπορούμε να «ζήσουμε» χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο; Σοκαριστικό… Υπό άλλες κοινωνικές και κατά τι πιο φυσιολογικές συνθήκες θα περίμενε κανείς ν’ ακούσει: «χωρίς τροφή» ή «χωρίς νερό»… Αλλά χωρίς ίντερνετ; Αυτό είναι το κατάντημά σου ανθρωπότητα; Αυτή είναι η εξέλιξη για την οποία βαυκαλίζεσαι; Αυτή είναι η «ηθική του κέρδους» σου ύστερα από δεκαέξι χρόνια παθητικής στάσης απέναντι στον καταιγισμό των κοινωνικών αλλαγών; Γι’ αυτό, λοιπόν, υπέμεινες την επιβολή της νέας τάξης πραγμάτων, της κοσμοθεωρίας του σήμερα και των αυστηρά οριοθετημένων ενεργειών στο πλαίσιο αυτής; Ενέργειες και πράξεις, απλές, καθημερινές που πρέπει να «φιλτράρονται» απαραιτήτως από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να τύχουν ευρείας ή και καθολικής αποδοχής; Για να εξαρτάται τάχα η δημοτικότητα, η προσωπικότητα, η αξία σου ως άνθρωπος από τον αριθμό των «λάικς» που θα συγκεντρώσεις; Κι αυτά τα pins (κωδικοί πρόσβασης) τώρα που το σκέφτομαι έχουν «αλώσει» το μνημονικό μας. Pin παντού! Pin στο κινητό, pin στις κάρτες, pin στα διαδικτυακά μέσα επικοινωνίας, pin στο συναγερμό, pin στις ηλεκτρονικές αγορές, pin everywhere guys! Αυτό σημαίνει εξέλιξη… Μια ζωή απόλυτα κωδικοποιημένη!!!
Ξέρεις… όλη αυτή η πλάνη μες στην οποία ζούμε έχει (δια) φθείρει τον εσωτερικό μας κόσμο. Τείνει να διαταράξει σ’ ένα βαθμό ως και την ακεραιότητα του ψυχισμού μας… Ηθελημένα ή μη, δεν έχει σημασία, υποσκελίζουμε τον εαυτό μας και τον ανάγουμε σε έρμαιο της κρίσης του διαδικτυακού μας φίλου. Αδημονούμε για μια νέου τύπου κοινωνική αξιολόγηση, τα κριτήρια της οποίας είναι… ποια είναι τέλος πάντων; Λογικό συμπέρασμα: Η σημερινή κοινωνία διολισθαίνει εκτός πραγματικότητας! Βυθίζεται στον ιντερνετικό κυκεώνα, αναλώνεται στο μηχανισμό αναζήτησης μιας σχεδόν σαχλής και τραγικά προσωρινής ηθικής ικανοποίησης και ψευδούς αυτοεπιβεβαίωσης… Κι όλα αυτά στο βωμό της μάταιης προσπάθειας που καταβάλλουμε -κάποιοι εξ’ ημών- προκειμένου να ταΐζουμε αδιάλειπτα κι απρόσκοπτα το υπετροφικό υπερεγώ μας. Μέσα από τι όμως; Από τα «λάικς»; Ξέρεις… εγώ που γράφω αυτό το κείμενο απευθύνομαι πρώτα σε μένα κι ύστερα σε σένα. Διότι απλούστατα δε θα μπορούσα, ως ανθρώπινο άρα κι ατελές ον, να έχω διαφύγει τον κίνδυνο, που η εν λόγω πλάνη ενέχει στο σύνολό της…
Ειλικρινά δεν επιχειρείται από μέρους μου καμιά προσπάθεια αφορισμού της τεχνολογικής εξέλιξης – επανάστασης. Ούτε φυσικά του ίντερνετ και των διαδικτυακών μέσων επικοινωνίας. Τουναντίον, είμαι ένθερμη υποστηρίκτριά τους, όχι όμως και του βαθύτερου νοήματος – κινδύνου που η χρήση ή ακόμα χειρότερα η κατάχρησή των ελλοχεύει. Το διαδίκτυο διαδραματίζει αδιαμφισβήτητα τεράστιο ρόλο στη ζωή μας, όπερ σημαίνει ότι στο πλαίσιο αυτό ενυπάρχουν τόσο θετικές, όσο κι αρνητικές συνέπειες. Κανείς δεν αμφισβητεί ότι μ’ ένα «κλικ», είμαστε σε θέση να έχουμε πρόσβαση σ’ όλες τις μορφές της πληροφορίας. Η ένστασή μου σ’ αυτό το σημείο, ωστόσο, έγκειται στον τρόπο που «καταναλώνουμε» την πληροφορία. Τα κοινωνικά δίκτυα, τα ενημερωτικά sites, τα αναρίθμητα blogs είναι ανά πάσα ώρα και στιγμή στη διάθεσή μας. Όπως όμως συμβαίνει σ’ όλες τις πτυχές της ζωής, έτσι και στην παρούσα περίπτωση, εμείς βάζουμε τα όρια κι εμείς πρέπει να διδάσκουμε, τόσο τους εαυτούς μας, όσο κυρίως τα παιδιά μας, ότι το διαδίκτυο θα πρέπει να χρησιμοποιείται με σύνεση και μέτρο.
Η εξέλιξη της τεχνολογίας δεν έχει ημερομηνία λήξης. Το μέλλον είναι μπροστά και μας περιμένει. Ευοίωνο ή δυσοίωνο, το αποδεχόμαστε! Τα ερωτήματα που θα πρέπει, ωστόσο, να μας απασχολήσουν είναι τα εξής: Μπορούμε να διαχωρίσουμε την «ήρα από το στάρι»; Μπορούμε να διαφυλάξουμε την ακεραιότητα και τη μοναδικότητα του εαυτού μας μέσα σ’ όλη αυτή τη δίνη της αλλαγής και της εξέλιξης; Μπορούμε να μείνουμε ανεπηρέαστοι και «ηθικά άτρωτοι» στα όποια κελεύσματα και νέες προκλήσεις του εγγύς μέλλοντος; Κανείς δεν ξέρει αν η τεχνολογία θα μας βοηθήσει ή αν θα μας κατακτήσει ολοκληρωτικά. Κανείς δεν ξέρει αν θα καταστρέψει τον πλανήτη ή αν θ’ αναπτύξει τον πολιτισμό. Κανείς δεν ξέρει αν η πομπώδης κι αλματώδης γενικότερη ανάπτυξη θα ωφελήσει τον κόσμο σε καίρια ανθρωπιστικά ζητήματα ή αν θα οδηγήσει σε κοινωνική έκρηξη. Κανείς, τέλος, δεν ξέρει αν το μοντέλο του αυριανού «υβριδικού ανθρώπου» θα σώσει ή θ’ αφανίσει τον ίδιο τον άνθρωπο. Κανείς δεν ξέρει…
Ένα είναι το σίγουρο: Η σοφία εξανεμίζεται μες στη γνώση και η γνώση κατατρώγεται από το τέρας της πληροφόρησης.
Γιατί;
Νεκταρία Λυμπέρη
Δημοσιογράφος
