του Αλέξανδρου Τυροβολά
Η συγγραφέας Μάρω Δούκα σε ένα από τα βιβλία της υποστηρίζει: «Ότι μας συμβαίνει κάθε μέρα έρχεται από πολύ μακριά. Αυτό που ζούμε σήμερα είναι απόρροια γεγονότων που έγιναν πριν 50 ή 100 χρόνια».
Η κρίση που διανύουμε τα τελευταία χρόνια μας προβληματίζει όλους έντονα και στρεφόμαστε στο παρελθόν αναζητώντας αιτίες για τη σημερινή δυσμενή πραγματικότητα. Η μνήμη μου με φέρνει πολλές φορές στην μαθητική ηλικία, στη φύση, με γεωργούς και κτηνοτρόφους στο ορεινό χωριό μου, τα Βέρβενα, και σε απόψεις που ήσαν τότε(δεκαετία του 1960) κυρίαρχες.
Οι δικές μου απόψεις ως μαθητής ήταν περισσότερο επηρεασμένες από τους καθηγητές μου οι οποίοι μας προτρέπανε να προσπαθήσουμε για έναν κόσμο καλύτερο, με ιδανικά, δικαιοσύνη, υπευθυνότητα, αλήθεια και αυτογνωσία.
Τις συμβουλές αυτές επιστράτευα και εγώ ως επιχειρήματα σε συζητήσεις μου με κτηνοτρόφους της περιοχής μου και ιδού οι απαντήσεις τους συνοπτικά. «Παιδί μου ωραία αυτά που σας λένε οι δάσκαλοί σας αλλά η ζωή είναι σκληρή. Το συμφέρον πάει μπροστά. Οι άνθρωποι πολλές φορές δεν βλέπουν πέρα από τον εαυτό τους και ιδιαίτερα οι πλούσιοι είναι ανικανοποίητοι. Να στηρίζεσαι μόνο στις δυνάμεις σου. Μην περιμένεις τίποτα από το Κράτος ή την Κοινωνία.»
Και βέβαια για το δικό τους κοινωνικό περιβάλλον και για τις οδυνηρές εμπειρίες πολλών εξ αυτών (πόλεμοι, πείνα, σκληρότητα, καταπίεση) οι απόψεις αυτές, δοκιμασμένες στο χρόνο, είχαν ισχύ. Στη συνέχεια, ως γνωστόν, όλοι ζήσαμε περιόδους ευμάρειας (σε μεγάλο βαθμό επίπλαστης) αλλά δυστυχώς φθάσαμε σήμερα εκεί που ο καθένας μας στενοχωριέται για τα μεγάλα προβλήματα της χώρας με ιδιαίτερο θύμα τη νέα γενιά.
Κάνοντας έναν απολογισμό και εμβαθύνοντας περισσότερο, διαπιστώνει κανείς ότι η ζωή τελικά δικαίωσε αυτούς τους απλούς βοσκούς παρά τους οραματιστές δασκάλους. Δικαίωσε το συμφέρον (κάθε μορφής) παρά την ευημερία των πολλών. Διερευνώντας το παρελθόν και τις απόψεις που υπήρξαν για το θέμα αυτό(το συμφέρον) ας δούμε και τι έχει γραφτεί:
1) Δεν κάναμε τίποτε το παράδοξο ή αντίθετο προς την ανθρώπινη φύση, αν δεχτήκαμε την ηγεμονία που μας εδόθη και τώρα αρνούμεθα να την εγκαταλείψουμε επειδή έχουμε κυριευθεί από τα μέγιστα κίνητρα: την τιμή, το φόβο και το συμφέρον (Λόγια των Αθηναίων προς τους Σπαρτιάτες)
2) Το δίκαιον και το συμφέρον δεν είναι δυνατόν να συνυπάρχουν στο ίδιο πράγμα (Θουκυδίδης)
3) Δεν υπάρχει τίποτε πιο επιβλαβές από την επιρροή των ιδιωτικών συμφερόντων στη δημόσια ζωή. (Ζαν Ζακ Ρουσώ)
4) Οι αρετές χάνονται μέσα στο συμφέρον, όπως οι ποταμοί στη θάλασσα (Λά Ροσφουκώ)
Όμως υπάρχει και η άλλη άποψη. Η Ελένη Αρβελέρ υποστηρίζει: «Το μόνο πράγμα που μπορεί να κάνει καλύτερους τους ανθρώπους είναι να ξέρουν το διπλανό τους. Να μάθουν να αναγνωρίζουν το δίκιο και στο διπλανό τους. Η γνώση του άλλου είναι αυτό που καθιστά κάποιον μη βάρβαρο»
Η άποψη αυτή βέβαια έχει ισχύ περισσότερο στις μικρές κοινωνίες. Σε ευρύτερα στρώματα τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα. Απαιτούνται ηγέτες που θα στέκουν στο ύψος των περιστάσεων και λαοί σε εγρήγορση. Ο Έριχ Φρόμ υποστηρίζει πως μονάχα αν ο άνθρωπος γίνει κυρίαρχος της κοινωνίας και υποτάξει τον οικονομικό μηχανισμό στους σκοπούς της ανθρώπινης ευτυχίας, συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση των κοινωνικών διαδικασιών είναι δυνατόν να επιβληθεί σ΄αυτό που σήμερα τον οδηγεί στην απόγνωση δηλαδή την μοναξιά του και το αίσθημα αδυναμίας.
Οι δυσκολίες που σήμερα αντιμετωπίζουμε θα μας οδηγήσουν να επανεκτιμήσουμε τις αξίες, να κάνουμε νέες επιλογές για μια πιο απλή αλλά και πιο ουσιαστική και ισορροπημένη ζωή. Άλλωστε ο Νίκος Καζαντζάκης έγραψε: «Αν δεν θέλουμε να αφήσουμε τον κόσμο να βουλιάξει στο χάος, πρέπει να λευτερώσουμε την αγάπη που είναι φυλακισμένη στη καρδιά κάθε ανθρώπου»
