Της Νεκταρίας Λυμπέρη
Δημοσιογράφου
Αδιαμφισβήτητα, κατά την πάροδο των τελευταίων δεκαετιών, η ανθρωπότητα έχει βιώσει κι εξακολουθεί να βιώνει αλεπάλληλες, δυσθεώρητες και πολλές φορές «βίαιες» κι αβίωτες αλλαγές, σε τέτοιο βαθμό μάλιστα, ώστε να μην έχει απομείνει το παραμικρό ψήγμα εξατομικευμένης ή συλλογικής ανθρώπινης «δεξιότητας», ως προς τη διαχείριση της εν λόγω κατάστασης και των συνεπειών της.
Οι δεκάδες αυτές αλλαγές, που απασχολούν πλείστα κοινωνικά πεδία, περικλείονται στο φάσμα μιας μόνο, πλην πολύπλευρης λέξης: Της λέξης «ΕΞΕΛΙΞΗ»… Ναι, εξέλιξη… Αντιφατικό μεν το ως άνω συμπέρασμα, διότι η περί ης ο λόγος λέξη είθισται να είναι και συνάρτηση κατάλληλων συνθηκών, γεγονός δε, καθώς η «εξέλιξη» του σήμερα έχει αποδειχθεί άκρως επιβλαβής και επιζήμια για το ανθρώπινο είδος! Εξέλιξη λοιπόν… και μάλιστα πολυεπίπεδη! Εξέλιξη τεχνολογική, επιστημονική, ιατρική, θεωρητική, εκπαιδευτική, ευρωπαϊκή, πολιτική, καλλιτεχνική, κοινωνική, παγκόσμια… Ανθρωπιστική εξέλιξη όμως;;; Δυστυχώς πουθενά! Κι εδώ ακριβώς εντοπίζεται το βασικότερο εκ των προβλημάτων ή μάλλον η πηγή όλων των προβλημάτων, που ταλανίζουν – μαστίζουν την ανθρωπότητα στο σύνολό της.
Είναι η σύγχρονη παθογένεια του πλανήτη μας! Είναι η άλλη «επάρατη νόσος», που δεν επιτρέπει σε κάθε τι υγιές να ευοδωθεί, να τελεσφορήσει, να επικρατήσει ή έστω να επιβιώσει. Τείνει, θα λέγαμε, σχεδόν ν’ αφανιστεί πλήρως η έννοια του ανθρωπισμού! Ανθρωπισμός… Η ιστορική διάσταση του φαινομένου θέτει την αρχαία Ελλάδα γι’ ακόμη μια φορά στο προσκήνιο – επίκεντρο του κόσμου, καθώς οι πρόγονοί μας ήταν κάποτε εκείνοι που, μετά περισσής σοφίας, ανέπτυξαν την ιδέα του κλασικού ανθρωπισμού, ο οποίος απέβλεπε στην ολόπλευρη – σύμμετρη καλλιέργεια του ανθρώπου. Καλλιέργεια, όχι μόνο των σωματικών δυνατοτήτων του, αλλά πολύ περισσότερο των πνευματικών, καθότι αυτό που ενδιέφερε τους αρχαίους Έλληνες ήταν πρωτίστως η ψυχή, ο νους, η συνείδηση κι ύστερα, φυσικά, το σώμα. Ας μη λησμονούμε, άλλωστε, ότι το πρότυπο της εποχής εκείνης ήταν ο «καλός καθαγός πολίτης». Ο πολίτης, δηλαδή, με ανεπτυγμένη κοινωνική, ηθική και πολιτική συνείδηση. Μόνο που σήμερα υπάρχει μια ειδοποιός διαφορά: Η πολυσύνθετη καλλιέργεια της συνείδησης, προϋποθέτει απαρέγκλιτα την ύπαρξη μαγιάς από συνείδηση!
Και μιας και γίνεται μακροσκελής λόγος περί εξέλιξης, θα πρέπει να επισημανθεί, μεταξύ των άλλων, ότι οι αλλαγές που έχουν επέλθει με την πάροδο των ετών στη ζωή των ανθρώπων, ουδόλως έχουν μόνο αρνητική πλευρά. Σε κάθε περίπτωση, εξάλλου, το νόμισμα έχει δύο όψεις. Κι επειδή τα πάντα κρίνονται εκ του αποτελέσματος, αν επιχειρήσει κανείς -εν προκειμένω- να εξετάσει το αποτέλεσμα, δεν έχει παρά να ρίξει μια «κλεφτή» ματιά έξω από την κλειδαρότρυπα του σπιτιού του και να κοιτάξει κατάματα την κοινωνία του σήμερα. Τότε θα διαπιστώσει, ότι η αρνητική πλευρά της εξέλιξης επισκιάζει κάθε τι θετικό ή υγιές, που έχει προκύψει – γεννηθεί από τη μητέρα «καινοτομία» ή αλλιώς «πρωτοπορία».
Αλήθεια, πέστε μου: Ποια κοινωνία ανά τον κόσμο μπορεί στο πλαίσιο της γενικότερης εξέλιξης να ευημερεί παραμερίζοντας ή μάλλον καταλύοντας ήθη, ιδεώδη, αρετές, διδάγματα, αισθήματα και θεσμούς; Ποιος λαός μπορεί να προοδεύσει και να μακροημερεύσει παραβιάζοντας με τρόπο προκλητικό, θεμελιώδη ανθρωπιστικά ιδεώδη και πανανθρώπινες αξίες, όπως η δικαιοσύνη, η ελευθερία, η ισότητα, η αλληλεγγύη, ο αλληλοσεβασμός, η αναγνώριση – υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων;
Το μοντέλο του σημερινού ανθρώπου τελεί κάτω από διαρκή σύγχυση και ανησυχία, υπό το πρίσμα μιας ακούσιας και πολλές φορές ανούσιας εγρήγορσης – ετοιμότητας.
Η τεχνολογία και οι επιστήμες αναπτύσσονται με γρήγορους ρυθμούς και μάλιστα χωρίς ανθρωποκεντρικό προσανατολισμό, γεγονός που ελλοχεύει τρομερούς κινδύνους και απειλεί ευθέως τον άνθρωπο, μέσα από την ολοσχερή υποβάθμιση της ποιότητας ζωής του.
Εν πολλοίς, ο άνθρωπος επιμένει να φροντίζει το δέντρο και ν’ αδιαφορεί για το δάσος. Να στηρίζει τη ζωή του στη λογική των αριθμών, γεγονός που τον καθιστά σφοδρό ανταγωνιστή, άδικο, αντιδημοκρατικό, υλιστή και εγωκεντρικό. Να δίνει βαρύτητα στο «φαίνεσθαι» και χάνοντας αναπόφευκτα πια το «είναι», να χάνει μαζί και την ίδια του την ταυτότητα, το σκοπό της ύπαρξής του, τη νοητική διαδρομή του.
Ο άνθρωπος συνήθισε, πλέον, να γεμίζει τις δεξαμενές της ψυχής του με μίσος, φθόνο, κακεντρέχεια και χάνοντας εκ των έσω κάθε κοινωνική ευαισθησία, έμαθε να βυθίζεται στην άβυσσο του υπερτροφικού υπερεγώ του! Ταΐζει σχεδόν λυσσαλέα και λαίμαργα το σώμα του, ενώ την ίδια στιγμή αφήνει την ψυχή του να λιμοκτονεί. Προάγει τον ανταγωνισμό, ενεργεί με καθαρά υπολογιστική φρόνηση – βούληση, ακολουθεί πιστά τις ζοφερές «ράγες» του ατομισμού, απομακρύνεται επικίνδυνα από την πνευματικότητα, γίνεται μέτοχος της ραγδαίας αύξησης των φαινομένων κοινωνικής παθογένειας (bullying, ρατσισμός, βία κλπ ), καταπατά πανανθρώπινα δικαιώματα, προκαλεί βαθιά κοινωνικά ρήγματα, απειλεί και διαταράσσει την παγκόσμια ειρήνη…
Με λίγα λόγια, ο πρώτιστος και σημαντικότερος στόχος του αρχαίου ανθρώπου για διανοητική και ανώτερη ψυχική εξέλιξη έχει χαθεί προ πολλού. Κι έχει χαθεί από τη στιγμή που εξαφανίστηκαν και τα τελευταία απομεινάρια ήθους, παιδείας και αληθινής μόρφωσης. Επομένως δεν κάνουμε λόγο για οικονομική, ούτε για πολιτική κρίση. Η παγκόσμια κρίση που βιώνουμε είναι καθ ύλην ανθρωπιστική! Η οικουμενική διακήρυξη – διάδοση του ανθρωπισμού καθίσταται πλέον επιτακτική ανάγκη, εάν επιθυμούμε τη διάσωση των ίδιων μας των εαυτών, από τη δίνη της απαιδευσιάς, της αναξιοκρατίας, της αναρχίας, της ανηθικότητας, της πνευματικής μονομέρειας!
Εν κατακλείδι, ο επαναπροσδιορισμός των αξιών, η παροχή παιδείας, η διεύρυνση των πνευματικών οριζόντων – διανοητικών δυνατοτήτων του ανθρώπου και η διάπλαση της προσωπικότητάς του με βαρύτητα στην κοινωνική ευαισθησία από την παιδική του κιόλας ηλικία, είναι ο μόνος τρόπος, ώστε η κοινωνία μας να βγει από το μονοπάτι του σκοταδισμού, της αλλοτρίωσης και της ανεξέλεγκτης – εκτροχιασμένης «εξέλιξης».
Το ρόλο αυτό – διαπαιδαγώγησης των νέων – καλούνται να επιτελέσουν φυσικά η οικογένεια και το σχολείο, ώστε οι κοινωνίες να «παράγουν» ανθρώπους συγκροτημένους, μα κυρίως απεγκλωβισμένους από δεσμά που δεν επιτρέπουν την επίτευξη κοινωνικής ισορροπίας κι ευημερίας. Όλα αυτά, λοιπόν, σε συνδυασμό με τη γενικότερη ευαισθητοποίηση, τόσο από πλευράς πολιτείας, όσο και κοινής γνώμης δε μπορούν παρά ν’ αποδώσουν καρπούς.
Και… μπορεί όλοι να γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η περισσή ανθρωπιά, η προσφορά και η καλοσύνη γίνονται πολλές φορές αντικείμενο εκμετάλλευσης, παρά ταύτα, ο καθείς από εμάς έχει χρέος να διαφυλάξει αλώβητη την ακεραιότητα και την αυθεντικότητα του εαυτού του, προτάσσοντας αξίες και ιδανικά, που μόνο πρόοδο μπορούν να επιφέρουν σε μια δημοκρατικά ευνομούμενη κοινωνία…
Σαφώς και υπάρχει τρόπος για να επιτευχθούν όλα τα ανωτέρω. Και είναι απλός… Ο Alfred Tennyson (Άγγλος ποιητής) είχε πει κάποτε το εξής: «Αυτοσεβασμός, αυτογνωσία, αυτοκυριαρχία. Αυτά τα τρία μόνα τους οδηγούν τον άνθρωπο στην παντοδυναμία». Το ζητούμενο στη σημερινή κοινωνία, ωστόσο, δεν είναι ν’ αγγίξουμε την παντοδυναμία, αλλά κάτι πολύ πιο δύσκολο: Ν’ αποδεχθούμε την αληθινή – αγνή – ταπεινή υπόσταση της ανθρώπινης φύσης μας! Να συνθλίψουμε κάθε δείγμα απανθρωπιάς! Να στρέψουμε επιτέλους το βλέμμα στην αυτοκριτική, τη δημοκρατία, τον αλληλοσεβασμό, την ευαισθησία, τη συγχώρεση, την αγάπη… Μπορούμε;
