Ο Soliman Pasha al Fransawi, γνωστός και ως ¨ο Γάλλος¨, γεννήθηκε στη Λυών το 1788 ως Joseph Antheme Seve. Αρχικά, μπαίνοντας σε σχολή ναυτικού μπάρκαρε ως δόκιμος πιθανώς στη φρεγάτα ¨Muiron¨ και κατόπιν εντάχθηκε στο στρατό του Ναπολέοντα, συμμετέχοντας στις εκστρατείες της Ιταλίας, της Γερμανίας και της Ρωσίας, λαβαίνοντας μέρος στη ναυμαχία του Τραφάλγκαρ και τη μάχη του Βατερλό.
Κατά τη χρονική αυτή περίοδο επιδόθηκε σε διάφορες πράξεις ανδρείας και τραυματίστηκε αρκετές φορές. Στα 1819 εγκαταστάθηκε στην Αίγυπτο, ασπαζόμενος το Ισλάμ, όπου και του ζητήθηκε από τον ηγεμόνα της Μωχάμεντ Άλη να συμπράξει στην ανασυγκρότηση του αιγυπτιακού στρατού – επικεφαλής του οποίου ανέλαβε το 1833 – κατά τα ευρωπαϊκά πρότυπα και στον εκσυγχρονισμό του οπλοστασίου της. Παράλληλα, έλαβε μέρος σε μάχες στην Ελλάδα, την Παλαιστίνη και τη Συρία.
Η επιτυχία του στρατηγού πλέον Σολιμάν Πασά στους στόχους αυτούς επιβραβεύτηκε με μετάλλια, αυξημένες αρμοδιότητες και δώρα, όπως μεγάλες εκτάσεις γης στο Κάιρο, για να κτίσει την επίσημη κατοικία του, και σε μια αγροτική περιοχή, για να εξασφαλίσει ένα σημαντικό εισόδημα. Στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα η ιδιοκτησία του βρισκόταν στη Misr al Atteeka, στο Παλαιό Κάιρο, ακριβώς απέναντι από το αρχαίο νειλόμετρο. Το μέγαρο-παλάτι του, με ψευδοϊσλαμικά στοιχεία, κτίστηκε περί το 1822 και ανακαινίστηκε το 1835 από τον Macherot. Σ΄ αυτό δεχόταν τοπικούς αξιωματούχους και σπουδαίους Ευρωπαίους στρατηγούς, μουσικούς, συγγραφείς και ταξιδευτές, όπως ο Γκ. Φλωμπέρ που στα 1849 περιέγραφε τον Soliman ως έναν από τους ισχυρότερους άντρες της χώρας. Ας σημειωθεί πως το 1846 έλαβε από το βασιλιά της Γαλλίας τον Ανώτερο Ταξιάρχη του Τάγματος της Λεγεώνας της Τιμής.
Ο Σολιμάν Πασάς ήταν παντρεμένος με την Ελληνίδα Maria Myriam Hanem (+1896), γνωστή ως Setti Maria ή ως ¨η Ελληνίδα¨, την οποία είχε αγαπήσει και απαγάγει από τον έμπορο πατέρα της στην πελοποννησιακή Μεθώνη, και μαζί απέκτησαν τρία παιδιά, μεταξύ των οποίων τη Nazli, μετέπειτα γιαγιά της Βασίλισσας Nazli, σύζυγο του Βασιλέα Φουτ και μητέρα του Βασιλέα Φαρούκ.
Πέθανε στο Κάιρο στα 1860 και το 1872 το άγαλμα του, σμιλευμένο από τον Henri Alfred Jacquemart, στήθηκε στην αναδυόμενη τότε ευρωπαϊκή συνοικία του Καΐρου, στην πλατεία Kasr el Nil, που μετονομάστηκε σε Soliman Pasha – όπως κι ένας κεντρικός δρόμος της – και από το 1954 λέγεται μεν πλατεία Talaat Harb, αλλά οι περισσότεροι ντόπιοι ακόμη την ξέρουν και την καλούν με το παλιό της όνομα. Το δε άγαλμα έχει πλέον μεταφερθεί και στηθεί μπροστά από το Στρατιωτικό Μουσείο της Σιταντέλλας του Καΐρου. Υπάρχει επίσης μία προτομή του και ένας δρόμος που φέρει το όνομα του στην περιφέρεια της Λυών.
Όσο για το παλάτι του, μετά την πτώση της μοναρχίας και την αποχώρηση του τρισέγγονου του Σολιμάν, Φαρούκ, γκρεμίστηκε γύρω στο 1952-53, για να μεγαλώσει ένας δρόμος, ενώ διασώθηκε μονάχα η όμορφη αψίδα του από τον V. Salama, ο οποίος την αποσυναρμολόγησε πέτρα-πέτρα και λίγο αργότερα τη δώρισε στο Lycee Francais του Maadi, όπου σήμερα μπορεί κανείς να τη δει, όπως αναφέρει ο S. Raafat, ¨κρυμμένη από το κοινό στη σκονισμένη παιδική χαρά του Lycce al Horeya¨. Το υπόλοιπο κτήμα χρησιμοποιήθηκε για κατασκευή οικιών και ενός σχολείου. Διασώθηκε επίσης, το εκεί κοντά μαυσωλείο του Σολιμάν και το αντίστοιχο διπλανό της Ελληνίδας συζύγου του.
Σ΄ αυτό το παλάτι και το μαυσωλείο αναφέρεται άρθρο του Γαβριήλ Μποκτόρ που δημοσιεύτηκε στον αλεξανδρινό ¨Ταχυδρόμο¨ το 1948, υπό τον τίτλο ¨Ο τάφος του Σολιμάν Πασά: Ενθάδε κείται ένας ήρως¨, το οποίο και αναδημοσιεύουμε απλά ως υπενθύμιση της φθαρτής υπόστασης των υλικών θυμηταριών, σε σύγκριση με την αιωνιότητα της άφθαρτης ιστορικής μνήμης. Κι επειδή κι αυτή η υπενθύμιση ίσως τελικά να είναι σχετική, ας μας προβληματίσει η σκέψη των Πυραμίδων και των Φαραώ που τις ανέγειραν…
¨Τη επιθυμία της Α.Μ. του Βασιλέως, το Τανζίμ απεφάσισε να προβή, τώρα που προσεγγίζουν οι πανηγυρισμοί της εκατονταετηρίδος από του θανάτου του Ιμπραήμ πασά, εις την επισκευήν του τάφου του Σολιμάν πασά. Η συνάδελφος ¨Ιμάζ¨ επεσκέφθη χάριν των αναγνωστών της το Ανάκτορον και το Μαυσωλείον του συμπολεμιστού του νικητού του Νεζίμπ.
Μία κυανή πλαξ τοποθετημένη επάνω σ΄ ένα απέριττο σπίτι του Παληού Καΐρου φέρει την επιγραφήν ¨Μινσάν του Σολιμάν πασά ελ Φρανσάουϊ¨. Αν το άγαλμα του αναδιοργανωτού του Αιγυπτιακού στρατού υψούμενον εις μίαν των κυριωτέρων πλατειών της πρωτευούσης διαιωνίζει την ανάμνησιν του, ελάχιστα πρόσωπα γνωρίζουν ότι σε μια άχαρη πλατεία του Παληού Καΐρου βρίσκεται σε μια κατάσταση εγκαταλείψεως ο τάφος του θρυλικού ήρωος – του συνταγματάρχου Σεβ – με το μουσουλμανικό του όνομα Σολιμάν Αμπντούν.
Είναι μια ολόκληρη ένδοξη εποχή της ιστορίας της Αιγύπτου και της Γαλλίας που ξεπροβάλλει εμπρός στα μάτια του περίεργου διαβάτου, στο αντίκρυσμα αυτού του μνημείου. Είναι η ηρωική εποχή όπου μερικοί πολεμισταί της ναπολεοντείου εποποιίας, ασφυκτιώντες μέσα στο πλαίσιον του στρατού μιας μειωμένης Γαλλίας, έστρεφεν τα βλέμματα των προς την παραμυθένιαν αυτήν Ανατολήν που έδινε ελεύθερα το πεδίον στην τρελλή των τόλμη και τη φιλοδοξία των. Στην Αίγυπτο ήταν που ο Λυωνέζος Σεβ έμελλε να ζητήση τύχην. Στο πέρασμα του αέτειου βλέμματος του, ο Μεγάλος Πασάς τον επρόσεξε και τον εκράτησε. Του εμπιστεύεται την φροντίδα να αναδιοργανώση και να γαλβανίση τον Αιγυπτιακόν στρατόν, ο οποίος έμελλε να πετάξη κατόπιν από νίκης εις νίκην έως το κατώφλι της Υψηλής Πύλης. Ασπασθείς την μουσουλμανικήν θρησκείαν, ο Σολιμάν πασάς έμελλε να καταστή ο γενάρχης μιας ολόκληρης γενεάς πολιτικών ανδρών και μεγάλων αρχόντων γενεάς, εις την οποίαν ανήκουν ακόμη σήμερον η Α.Μ. η Βασίλισσα Νάζλι και οι Εξ. Σερίφ και Σάμπρι πασάδες.
Το αξιοθαύμαστον θάρρος του έμελλε να κάμη να εισέλθη ζωντανός μέσα στον θρύλον. Αλησμόνητη είναι εκείνη η σκηνή ανταξία ενός αρχαίου ήρωος, όταν πρωτοήλθεν εις επαφήν με τους στρατιώτας του, όταν δεν ήτο ακόμη παρά ένας εκπαιδευτής αξιωματικός και έφιππος, αντιμέτωπος ενός λόχου, διέταξε πυρ. Προ έκπληξιν του ακούει τις σφαίρες να σφυρίζουν στ΄ αυτιά του. Ωρισμένως αυτός ο ¨ρούμι¨ δεν χαίρει της εκτιμήσεως των. Έπρεπε να αποδείξη ότι είναι ένας αρχηγός ή να φύγη. Κεντά με τα σπιρούνια το άλογο του, επιπίπτει σαν κεραυνός επάνω στους πεζούς, τους μαστιγώνει μες το πρόσωπο.
¨Αστοχήτε έναν άνδρα σε είκοσι βήματα !¨, τους ξεφωνίζει. ¨Εμπρός ! Γεμίσετε !¨. Κάνει στροφή, ξαναπαίρνει την θέσι του. ¨Ετοιμάσετε όπλα !…Κατεύθυνσις…εγώ !¨. Εμπρός Πυρ !…¨
Αι τάξεις διαλύονται. Με λυγμούς οι στρατιώται ικετεύουν την συγγνώμην του και πέφτουν γονατιστοί.
Η ανδρεία του τους είχεν υποτάξει. Είχαν βρεθή αντιμέτωποι με έναν άνδρα.
Τι μένει σήμερα από το Παλάτι και από τον Τάφον του πιστού αυτού θεράποντος της Αιγύπτου ; Από τον τεχνίτην αυτόν της στρατιωτικής μας αναγεννήσεως; Ερειπωμένα κτίρια, ένας κήπος που τον έχουν κυριεύσει τα αγριόχορτα, ένα καταρρέον Μαυσωλείον μες την αυλήν του οποίου ευρίσκεται το σκέλεθρο ενός αυτοκινήτου που χρησιμεύει ως κατοικία του φύλακα…Οποία θλίψις !…
Στην είσοδο του Παλαιού Καΐρου, καθώς ερχόμεθα από την πόλιν, σταματά κανείς, ακούοντας τα ξεφωνητά χιλιάδων μικρών παιδιών που ξεχύνονται σαν χείμαρρος από τ΄ ανοιχτά θυρόφυλλα της μεγάλης πύλης. Πλησιάζοντας μπορεί κανείς να διαβάση τον θυρεόν του κυρίου του χώρου αυτού ! Σολιμάν Άμπντου. Όταν διαβήτε το κατώφλι, περνάτε κάτω από τα κρεμάμενα κλαδιά μιας πελώριας ινδισυκιάς, μάρτυρος των θριαμβευτικών εισόδων του γενικού αρχηγού των Αιγυπτιακών στρατευμάτων. Βρίσκεται κανείς καταμεσής της ζούγκλας. Μια λόχμη από αγριόχορτα επάνω στις όχθες του Νείλου, στη μέση των οποίων ορθώνεται μοναχική μια φοινικιά. Στην άκρη του κήπου εγείρεται το σελαμλίκ. Στο διάστημα του τελευταίου πολέμου, το κτίριον αυτό, το οποίον και σήμερον ακόμη στεγάζει ένα σχολείον στοιχειώδους εκπαιδεύσεως, κατείχετο από τας Δυνάμεις της Ελληνικής Αεροπορίας.
Μπορεί ακόμη να διαβάση στους τοίχους μ΄ Ελληνικούς χαρακτήρες ονόματα και φράσεις ολόκληρες, ακολουθούμενες από το σημείον ¨R.H.A.F.¨. Η μεγάλη επόμενη αίθουσα είναι διακοσμημένη με τοιχογραφίες αρκετά λεπτής εκτελέσεως, παριστώσας σκηνάς της αρχαίας και της νεωτέρας Αιγύπτου. Κατά την γνώμην του Γκαγιαρντό βέη είναι έργα δύο αξιωματικών του επιτελείου του Σολιμάν πασά. Μασερίς και Συτζ.
Οι τοίχοι της ευρυχώρου αυτής αίθουσας, της οποίας τα παράθυρα βλέπουν προς τον Νείλον, μοιάζουν ν΄ αντηχούν ακόμη από τας συζητήσεις όλο εξάψεις επάνω σε μια παρτίδα μπιλιάρδου. Στην πόρτα του αντιθαλάμου, από τον οποίον μπαίνει κανείς σ΄ αυτήν την αίθουσαν, βλέπει κανείς τα οικόσημα που είχε απονείμει εις εαυτόν ο παλαιός στρατιώτης της Αυτοκρατορίας όταν έγινε πασάς της Αιγύπτου. Είναι όντως αξιοπερίεργα. Επάνω στον θυρεόν, τον οποίον επιστέφει η περικεφαλαία των Μεμελούκων, η Αυτοκρατορική σημαία στη μέση, ενώ δεξιά βρίσκεται ένας ανεμόμυλος (ο πατέρας του Σεβ ήταν μυλωνάς) και αριστερά μια άγκυρα με άνωθεν της δύο διασταυρωμένα κανόνια (είχε καταταχθή ναυτόπαις όταν ήταν ένδεκα χρονών). Κάτω, εκ δεξιών προς τα αριστερά, βλέπομεν την ημισέληνον με τρεις αστέρας (έμβλημα του στρατιωτικού πασά), η μεγάλη ασημένια πλάκα της Λεγεώνας της Τιμής, έναν διαβήτη ιππαστί επάνω σ΄ έναν γνώμονα (έμβλημα του επιτελείου). Είχε προσκολληθή κατά τις Εκατό Ημέρες στο Επιτελείον του Γκζνου και τέλος δύο σπαθιά διασταυρωμένα, υπενθυμίζοντα τις νίκες της Συρίας. Η πιστότης αύτη στην ανάμνηση του Αυτοκράτορος και συγχρόνως αύτη η απεριόριστη αφοσίωσις εις τον αγώνα του Μεγάλου Μωχάμεντ Άλυ είναι πραγματικόν γνώρισμα του χαρακτήρος των ¨γκροσκάρ¨, οι οποίοι δεν επρόδωσαν ποτέ τον όρκων των.
Αι αξίναι των κατεδαφιστών θα επιτεθούν εντός ολίγου εναντίον του Παλατιού αυτού που είναι γεμάτο αναμνήσεις. Εδώ είναι που τόσοι διάσημοι ταξειδιώται έγιναν δεκτοί με την ανατολίτικη φιλοξενία ενουμένη με την γαλλική κοσμιότητα, καθώς τα αφηγείται ο Γκαμπριέλ Γκεμάρ.
Εδώ ήλθε ο Ρος με τον κόμητα Παρντιέ, η Ίντα ντε Σαιντ Ελμ η περιώνυμη ¨Σύγχρονη¨, ο Μισώ Πρεσβύτερος ο ιστορικός των Σταυροφοριών, ο Δουξ ντε Λυήν ο μεγάλος αυτός άρχοντας και αρχαιολόγος, ο Δρ Παριζέ, ο Ζ.Ζ. Αμπέρ, ο στρατάρχης Μαρμόν. Εδώ επίσης είναι που εις τα 1860 συγκεντρώνετο για να μιλήση για τη μακρυνή πατρίδα η ¨αφρόκρεμα του γαλλικού έθνους εν Αιγύπτω¨. Ο Λινάν ντε Μπελλεφόν πασάς, ο Κλοτ βέης, ο Μουζέλ βέης ο Ανφαντέν και ο οπαδός του Λαμπέρ, οι συνταγματάρχαι Βασέν και Μαρύ, ο κυβερνήτης Πινσετώ, ο Λυμπέρ βέης, ο Κένιγκ βέης, ο Μαριέτ πασάς, ο Δρ Γκαγιαντί ιατρός του Ιμπραήμ πασά, ο Ντροβέτι, ο ντε Λα Βαλέτ, ο Μπενεντέτι, ο Ντελαπόρτ, ολόκληρη τέλος η πλειάς εκείνη που στάθηκε ικανή να διατηρήση και να στερεώση το γόητρον της Γαλλίας στας όχθας του Νείλου.
Τι πλουσία ιδέα θα ήταν για έναν Γάλλον μαικήναν να εγκαταστήση εκεί την ενδιαφέρουσαν συλλογήν που είχε συγκεντρώσει ο Γκαγιαρντό βέης, δια να αποτελεσθή το Μουσείον Βοναπάρτη, και τελευταίως διεσκορπίσθη μες τη φωτιά των πλειστηριασμών ! Τι τόπος προσκυνήματος θα ήταν για όλους εκείνους που αγαπούν με την καρδιά τους τον γαλλικόν πολιτισμόν και την γαλλικήν επιρροήν στην Αίγυπτον. Αλλά γιατί να λυπάται κανείς;
Ο αιών της ατομικής βόμβας δεν έχει καιρό για να σκύβη επάνω στο παρελθόν ! Ευτυχώς, η Α.Μ. ο βασιλεύς εξέφρασε τελευταίως την επιθυμίαν όπως το Μαυσωλείον του εκ μητρός προπάτορος του επισκευασθή. Αντίκρυ στην μαυριτανικού ρυθμού πύλην του σαλαμλικιού, από το άλλο μέρος της οδού Χαλίγκ ελ Μάσρι, όπου διέρχεται σήμερα το τραμ, ευρίσκονται περιτριγυρισμένα από έναν χαμηλόν τοίχον κι από πέτρες επάνω σ΄ άλληλες χωρίς τσιμέντο, δύο κτίρια με τρούλλους που μοιάζουν να κάνουν συντροφιά τόνα στάλλο. Είναι το Μαυσωλείο του Σολιμάν Πασά και το της χήρας του, της Κυρίας Μύριαμ, της νεαρής Ελληνίδας από της Μεθώνη της Μεσσηνίας, που ο νικητής στρατηγός είχεν αρπάξει κατά την εκστρατεία της Πελοποννήσου για να την φέρη στην Αίγυπτον. Τα δύο Μαυσωλεία είναι σ΄ επισφαλή κατάστασιν, η στέγη καταρρέει εις ερείπια, τα ζωγραφιστά τζάμια εξηφανίσθησαν, κι ο δυστυχής φύλαξ, ο επιφορτισμένος να επαγρυπνή σ΄ αυτούς τους τάφους, ετοποθέτησε κουτσά στραβά στη θέση που ήταν οι πόρτες, ακιδωτά συρματοπλέγματα.
Ο επισκέπτης κυριευμένος από συγκίνηση μπορεί εν τούτοις να περάση το κεφάλι του ανάμεσα σ΄ αυτά τα εμπόδια και να διαβάση χαραγμένο με χρυσά γράμματα επάνω στο μάρμαρο, κάτω από το οποίον αναπαύεται η σορός του ήρωος που έψαλε ο Ντ΄ Εσπαρμές, το περήφανο αυτό επιτάφιον, συνοδευόμενο από ρητά του Κορανίου:
¨Ενθάδε κείται ένας ξακουστός Πρίγκηψ, που απέκτησε τα ανώτατα αξιώματα, αφότου έζησε στον δρόμον του Ισλάμ. Δεν εφείσθη κόπων στις μάχες δια να αυξήση το γόητρον της Αιγύπτου. Και γι΄ αυτό ο Σολιμάν ευρίσκεται μέσα στην αίγλην του Ελέους του Θεού¨.
Πηγές : ¨Soliman Pasha al Faransawi¨, en.wikipedia.org (25/2/2016) – S. Raafat ¨Soliman Pasha Square¨, ¨CairoTimes¨, 18/3/1999 (egy.com, 25/2/2016) – S. Raafat ¨Maadi΄s forgotten arc de triomphe¨, ¨Cairo Times¨, 28/9/1996 (egy.com, 25/2/2016) – ¨Une figure lyonnaise : Josephe Seve¨, histoire-empire.org (26/2/2016) – ¨Soliman Pacha ¨,fr.wikipedia.org (26/2/2016) –¨Ταχυδρόμος¨ (εφημερίδα), Αλεξάνδρεια 20/6/1948
Ν.ΝΙΚΗΤΑΡΙΔΗΣ
