Έχω μια χρωματισμένη καρτ-ποστάλ στο Αιγυπτιώτικο Αρχείο μου των αρχών του περασμένου αιώνα που δείχνει το λιμάνι του Πορτ-Σάιντ. Από τον άγνωστο αποστολέα είναι αριθμημένη με το νούμερο 3, μέρος δηλαδή μιας σειράς άνω των 4 καρτών, στις οποίες περιγράφεται η όμορφη πόλη-λιμάνι της Αιγύπτου, που έβριθε τότε από το ελληνικό στοιχείο. Πιθανολογώ πως αποστολέας και παραλήπτης σχετίζονταν άμεσα με τη Λακωνία και ειδικότερα τη Σπάρτη, λόγω μιας συγκεκριμένης αναφοράς στο Καφενείο του Ματάλα.
Αντιγράφουμε λοιπόν το κείμενο, διατηρώντας την ορθογραφία του αποστολέα: «… μπαλκόνια είναι το πεζοδρόμιον, που εξαναγκαστικώς είναι ίσκιος τόσον από αυτή όσο και από το ύψος των σπητιών οι δρόμοι δεν βλέπουν ήλιον εκτός του μεσημεριού. Οι δρόμοι είναι όλοι πισοστρωμένοι και το σχεδιάγραμμα της είναι με δρόμους καθέτους και παραλλήλους προς τη διώρυγα. Φυτίαι φυσικαί δεν υπάρχουν. Όλαι είναι τεχνικαί από φοινικόδενδρα και από κάτι άλλα δένδρα που τα φύλλα τους μοιάζουν της φτέρης και βγάζουν κάτι άνθη παράξενα, τουλάχιστον για μένα, ίδιο ακριβώς με αυτά τα δένδρα υπάρχη στην Σπάρτην μοναδικό, στο Καφφενείο του Ματάλα, αν πας πρόσεξετο. Επίσης είναι και ένα άλλο είδος ψηλού δένδρου πυκνότατο στο φύλλωμα, τα φύλλα του μοιάζουν πολύ με τα φύλλα της βιγόνιας έτσι κάπως αλλά είναι πολύ παχυά και πράσινα βαθυά, η κλάδες του όταν είναι νέες δεν διαφέρουν καθόλου στην σκληρότητα από ένα παχύ φυτό. Τέλος πάντων αποτελούν και αυτά στις δενδροστοιχείες του…».
Μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση η αναφορά στο δέντρο αυτό, που βρισκόταν στο Καφενείο του Ματάλα, όπου σήμερα η Λέσχη των Αξιωματικών, και σας παραθέτω τα αποτελέσματα της έρευνας μου:
Πρόκειται για την Delonix Regia (Δηλόνυξ ο Βασιλικός), ένα δέντρο 6-12 μέτρων που ξεχωρίζει για τα σαν φτέρη φύλλα του, για τα πέταλα του που μοιάζουν με νύχια – γι΄ αυτό και το «Δηλόνυξ» – και για την επίδειξη των λουλουδιών του. Είναι πράγματι ένα θεαματικό δέντρο χάρη στα άνθη που φέρει στις άκρες των κλαδιών, τους επίπεδους κρεμαστούς χέδρωπες καρπούς του και τη σκιά του. Στην Αραβία τα εντυπωσιακά και παράξενα άνθη του είναι κατακόκκινα, γι΄ αυτό και ονομάζεται «Φλογόδεντρο».
Στην Αίγυπτο και συγκεκριμένα στο Πορτ-Σάιντ, μα και στο Πορτ-Τεουφίκ, όπου τα συναντούσε κανείς, άνθιζαν τον Απρίλιο και τα λουλούδια τους βαστούσαν για αρκετούς μήνες. Σήμερα είμαστε βέβαιοι πως συνεχίζουν ν΄«ανθίζουν» σε πολλές αιγυπτιώτικες αναμνήσεις…
Πως όμως αυτά βρέθηκαν στους δρόμους του Πόρτο, όπως ονόμαζαν την πόλη οι πάμπολλοι Κασιώτες Αιγυπτιώτες; Οι Γάλλοι λοιπόν στην εποχή τους σχεδίασαν και κατασκεύασαν δρόμους όπως η οδός Comhoreya και κατόπιν δημιούργησαν τα «Bawaky», «μονοπάτια» δηλαδή που «έτρεχαν» κάτω από τα μπαλκόνια των κτιρίων ώστε οι άνθρωποι να περπατούν στη σκιά και κατά μήκος αυτών φυτεύτηκαν τα Φλογόδεντρα, δίνοντας στους περιπατητές μία άκρως γραφική ατμόσφαιρα.
Δυστυχώς, όπως διαβάζουμε σε σχετικά πρόσφατο φύλλο της «Cairo Post» (9/4/12), στο όνομα της μοντερνοποίησης και της αυξημένης κίνησης η Δημαρχία αφαίρεσε πεζοδρόμια σε ιστορικές συνοικίες, κόβοντας τα αιωνόβια δέντρα, έτσι ώστε να διαπλατυνθούν οι δρόμοι. Όπως μάλιστα γράφει ο «Cairobserver» (8/6/14), το 2012 κόπηκαν πολλά δέντρα και από δρόμους και από κήπους του Πορτ-Φουάτ.
Αφού λοιπόν το Καφενείο του Ματάλα με το Φλογόδεντρο του είναι πια παρελθόν και τα αντίστοιχα δέντρα στο Πορτ-Σάιτ σιγά-σιγά χάνονται, ο Σπαρτιάτης επισκέπτης που θα ταξιδεύσει μελλοντικά στο αιγυπτιακό λιμάνι, αντί για καρτ-ποστάλ θα ¨ανεβάσει¨ ηλεκτρονικά στα social media φωτογραφίες από τους φοίνικες, που ευτυχώς διατηρούνται ακόμη ακμαίοι και στις δύο πανέμορφες πόλεις, στις απέναντι όχθες της Μεσογείου…
Νίκος Νικηταρίδης
