Σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να πάρει θέση, θετική ή αρνητική, απέναντι κυρίως στα λάθη και τις παραλήψεις της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στο διάβα του χρόνου. Εξάλλου, αν και λέγεται πως γράφεται από τους νικητές, η ιστορία στη συνείδηση των εθνών και των λαών είναι αμείλικτη -με τον έναν ή τον άλλο τρόπο- έναντι όλων όσοι περιέπαιξαν ή περιπαίζουν τα δίκαια τους, όπως και αν αυτά εκφράζονται μεταξύ της λογικής και ίσως της υπερβολής.
Για το ελληνικό έθνος τούτα τα δίκαια εκφράστηκαν από το 1844 μέσω του Ι. Κωλέττη με την επονομαζόμενη Μεγάλη Ιδέα, ενστερνιζόμενος την οποία ο Ε. Βενιζέλος, μέσα από πολιτικές και μάχες, οδήγησε στην επέκταση των συνόρων της χώρας μας υπέρ του Αλύτρωτου Ελληνισμού. Μια Μεγάλη Ιδέα, το ορατό τέλος της οποίας σηματοδότησε η Μικρασιατική Καταστροφή.
Σκοπός λοιπόν αυτού του άρθρου είναι να δείξει πως ο ελληνικός λαός, εμπνεόμενος από το αρχαίο ένδοξο παρελθόν του, έλαβε ενεργό μέρος στις μάχες αυτές, ενδεδυμένος τη στολή του στρατιώτη, με περισσό θάρρος και συνέπεια, ασχέτως αν πολλές φορές οι επιλογές της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας ήταν φανερά λανθασμένες, όταν δηλαδή η υπερβολή έβαζε σε δεύτερη μοίρα τη λογική και την τακτική έναντι στόχων και δήθεν φιλικών συμμαχιών.
Ένας τέτοιος υπερήφανος και γενναίος Έλληνας στρατιώτης ήταν και ο ανθυπολοχαγός Θεόδωρος Μανουσάκης, τμήμα της επιστολής του οποίου προς το θείο του φαρμακοποιό Κωνσταντινίδη στην αιγυπτιακή Ισμαηλία, σταλμένη από το μικρασιατικό μέτωπο στις 20/1/1922, θα αναδημοσιεύσουμε σήμερα, όπως αυτή καταγράφηκε στον αλεξανδρινό “Ταχυδρόμο” της εποχής.
Σημειώνουμε πως ο αρθρογράφος της εφημερίδας στη σχετική εισαγωγή του έγραφε πως : “δημοσιεύομεν την κατακλείδα ταύτην της επιστολής του ανδρείου προμάχου της Πατρίδος, όχι διότι δεν είναι γνωστά εις πάντας τα φρονήματα του Στρατού του Μετώπου, αλλά διότι έρχεται επικαίρως καθ΄ ην στιγμήν ευρισκόμεθα εις τας παραμονάς της επαληθεύσεως των εν αυτή γραφομένων. Ο ανθυπολοχαγός Μανουσάκης κατάγεται εκ Σπάρτης, την υπερήφανον δε του Λεωνίδου ρήσιν, ην αναφέρει εν τη επιστολή του, δεν ανέμενε, βεβαίως, να την μάθη ή να την αισθανθή εκ του Βασιλικού Διατάγματος. Ιδού τι γράφει ο γενναίος στρατιώτης αφού εκθέτει λεπτομερείας της στρατιωτικής ζωής εν των μετώπω και της δυσφορίας ην εδημιούργει εις την ψυχήν των ανδρών η αβεβαιότης της καταστάσεως”.
“Ουχ ήττον η γλυκειά ελπίδα δεν μας απολείπει και μ΄ αυτή τώρα τρεφόμεθα. Τις κακές φήμες που μου γράφεις, πως έφθασαν μέχρις εκεί, εδιάβασα, ουδόλως όμως συνεκινήθην από αυτάς : Όχι, όχι…μη φοβείσθε θείε μου, ότι και αν διαδίδουν. Τα μέρη που κρατούμεν εδώ, ουδείς θάχη την δύναμιν να μας τα πάρη. Τη γλυκειά μας Σμύρνη, το τριαντάφυλλο της Ανατολής, ποτέ δεν θα μπορέση κανείς να μας το αποσπάση, εφ΄ όσον υπάρχει εδώ και ένας φαντάρος. Την κρατούμε σφιχτά στην αγκαλιά μας και θα την κρατήσωμε για πάντα. Αυτή είναι η απόφασις όλων μας εδώ. Ίσως βρεθούμε προ επιτακτικής Διαταγής των ισχυρών της Ευρώπης. Αλλά και εις αυτούς δεν έχουμε άλλο να τους πούμε, ειμή στεντορεία τη φωνή ν΄ αναφωνήσωμεν το του Λεωνίδου : Μολών λαβέ. Μη, επομένως, συνέχεσθε υπό φόβου, εφ΄ όσων η απόφασις μας αυτή είναι ανέκκλητος”.
Δυστυχώς, παρόλο το υψηλό φρόνημα και τη γενναιότητα που επέδειξε το ελληνικό στράτευμα, όπως με γράμματα χαραγμένα με αίμα των στρατιωτών και των Μικρασιατών έγραψε η ιστορία, 8 μήνες αργότερα, τον Αύγουστο του 1922, άρχισε η τουρκική αντεπίθεση που οδήγησε στην κατάληψη της Σμύρνης τον επόμενο μήνα και στη Μικρασιατική Καταστροφή.
Δεν γνωρίζουμε τη απέγινε ο Θ. Μανουσάκης και μακάρι κάποιος αναγνώστης της φιλόξενης ιστοσελίδας μας να μας διαφωτίσει σχετικά. Αυτό που πιστεύουμε πάντως είναι πως οι ανεκπλήρωτες ελπίδες και προσδοκίες του παραμένουν ζωντανές στις ψυχές ενός μεγάλου μέρους των Ελλήνων απανταχού. Κι αυτό είναι λάθος να παρεξηγείται ως επιθετική πολιτική ή εθνικισμός. Είναι ή καλύτερα θα έπρεπε να είναι απλά μια σωστά σχεδιασμένη σε βάθος χρόνου εξωτερική πολιτική, όπως απέδειξε στο παρελθόν η Τουρκία και στο παρόν η Ρωσία. Ας μη βλέπουμε λοιπόν παντού προδότες, πράκτορες και συνωμότες. Η κάθε χώρα κοιτά το συμφέρον της και καλά κάνει. Ας κοιτάξουμε κι εμείς το δικό μας. Εξάλλου, όπως έλεγε ο Τίτο “ότι ανήκει στους άλλους δεν το θέλουμε. Ότι είναι δικό μας δεν θα το παραδώσουμε ποτέ”.
Νίκος Νικηταρίδης
