Ξεφυλλίζοντας ιστορικά περί Σπάρτης τεκμήρια, συναντήσαμε τον εμποροβιομηχανικό και επαγγελματικό ¨Οδηγό Πελοποννήσου¨ (τ.1,αρ.1) που είδε το φως του χρόνου στην Πάτρα πριν 81 χρόνια και συγκεκριμένα το 1933, όταν και εκδόθηκε από το διαφημιστικό γραφείο της πόλης ¨Ο Κήρυξ¨.
Αντιγράφουμε λοιπόν για την ιστορία το σχετικό απόσπασμα, διατηρώντας την ορθογραφία της εποχής, ως θυμητάρι για τους παλαιότερους, ως παρελθοντική εικόνα για τους νεότερους…
Σπάρτη
Κάτοικοι περίπου 6.600
¨Η Σπάρτη υπήρξεν κατά τους αρχαίους χρόνους η πρωτεύουσα της Λακωνίας. Κατά τον Μεσαίωνα ονομάζετο Λακεδαίμων. Το όνομα αυτό διετηρήθη επ΄ αρκετόν και μέχρι σήμερον ακόμη. Η πόλις αν και τόσας επιδρομάς εδοκίμασεν, εστερείτο τειχών διότι οι Σπαρτιάται υπεστήριζον ότι τείχη είναι τα στήθη των εις όντινα θελήση ή τολμήση να υπερβή τα όρια της Χώρας των.
Η πόλις είναι εκτισμένη επί της δεξιάς όχθης του ποταμού Ευρώτα και κάτωθεν των προπόδων του Ταϋγέτου, με κανονικώτατον ευθύγραμμον σχέδιον. Έχει δε αρκετήν ύδρευσιν και ηλεκτροφωτίζεται. Αξιοθέατα σημεία και αρχαιολογικά μνημεία της πόλεως είναι ο ναός της Χαλκιοίκου Αθηνάς, το αρχαίον Θέατρον, ο τάφος του Λεωνίδα και ο ναός της Ορθίας Αρτέμιδος, προς Ανατολάς δε και εις απόστασιν 5 χιλιομέτρων κείνται αι βυζαντιναί αρχαιότητες του Μυστρά συγκεντρούσαι πολλούς αρχαιοφίλους.
Περί το κέντρον της πόλεως υπάρχουν συγκεντρωμέναι πολλαί ωραίαι οικοδομαί μεταξύ των οποίων διακρίνονται η Επαγγελματική Σχολή Ιωάννου και Αικατερίνης Γρηγορίου, το Γυμνάσιον και Δημοτικόν μέγαρον, έχει δε κινηματογράφον και εκδίδονται 5 εβδομαδιαίαι εφημερίδες ¨Ευρώτας¨, ¨Σπαρτιάτης¨, ¨Κήρυξ της Λακωνίας¨, ¨Ζωή Λακεδαίμονος¨ και ¨Λακεδαιμονική Ζωή¨.
Εκκλησία : Ιερά Μητρόπολις Μονεμβασίας και Λακεδαίμονος. Μητροπολίτης ο Σεβ. κ. Γερμανός Τρωϊάνος.
Ναοί : Μητροπολιτικός ο του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, Αγ. Νικολάου, Αγ. Νίκωνος, Αγ. Σπυρίδωνος, Μεταμορφώσεως του Σωτήρος και Αγ. Γεωργίου.
Μοναί : Αγίων Τεσσαράκοντα και Καστρίου.
Αρχαί της πόλεως: Νομαρχία, Δημοτική Αρχή – Δήμαρχος : Ηλίας Γκορτσολόγος.
Δημόσιαι υπηρεσίαι: Νομομηχανικός, Νομίατρος, Νομοκτηνίατρος.
Δικαστικαί Αρχαί: Πρωτοδικείον, Εισαγγελία Πρωτοδικών, Ειρηνοδικείον, Πταισματοδικείον, Υποθηκοφυλακείον, Φυλακαί.
Δημοσία Ασφάλεια : Διοίκησις Χωροφυλακής Λακωνίας, Υποδιοίκησις Χωροφυλακής Λακεδαίμονος.
Ταχυδρομείον, Τηλεγραφείον, Τηλεφωνείον: Διεύθυνσις Τ.Τ.Τ. Λακωνίας, Επιθεώρησις Τ.Τ.Τ. Λακωνίας.
Στρατιωτικαί Αρχαί : Στρατολογικόν γραφείον.
Οικονομικαί Υπηρεσίαι : Οικονομική Εφορία, Ταμείον.
Δασικαί υπηρεσίαι : Δασαρχείον, Αγροκήπιον.
Εκπαίδευσις : Γυμνάσιον, Δημοτικά Σχολεία 3, Επιθεωρητής Δημ. εκπαιδεύσεως, ιδιωτικόν Εκπαιδευτήριον Μαρινάκη.
Αυτόνομοι Οργανισμοί : Γεωργ. Επιμελητήριον Λακωνίας.
Φιλανθρωπικά Ιδρύματα : Παράρτημα Ιδρύσεως Προστασίας Παιδιού, Νοσοκομείον ¨Άγιοι Ανάργυροι¨.
Σύλλογοι και Σωματεία : Εμπορικός, Ιατρικός, Δικηγορικός, Λέσχη Δημοσίων Υπαλλήλων, Μουσικογυμναστικός Σύλλογος, Γορτυνίων, Παλινοστούντων Λακεδαιμονίων, Πολυτέκνων, Επαγγελματιών, Κουρέων, Κρεοπωλών¨.
Νικόλαος Νικηταρίδης
